Nu in Science Live

Er is op dit moment geen onderzoek in Science Live. Het volgende onderzoek start zaterdag, 8 juli 2017 en heet:
Het verwerken van positieve reclame

Alle Science Live onderzoeken ›

Hieronder vind je een beroemd experiment uit de gedragswetenschappen:

Stanfordexperiment

Het Stanford-gevangenisexperiment

In 2004 werd de toen 22-jarige Linndie England het gezicht van nieuws dat de wereld schokte. Amerikaanse bewakers, waaronder Linndie, vernederden en martelden stelselmatig gevangenen in de Abu Ghraib-gevangenis in het Iraakse Bagdad. Foto’s van deze praktijken gingen de hele wereld over. Hoe was het mogelijk dat zo’n alledaags meisje als Linndie tot zulke gruwelijke daden in staat was? Ze moest wel door en door slecht zijn. Of zouden jij en ik ook zo wreed kunnen zijn als we in eenzelfde soort situatie zouden verkeren?

Waarschijnlijk wel, zo blijkt uit onderzoek uit 1971. De Amerikaanse hoogleraar Philip Zimbardo moest toen zijn experiment voortijdig stopzetten, omdat het uit de hand dreigde te lopen. Zelfs hij, de onderzoeksleider, deed dingen waar hij zich achteraf diep voor schaamde.

Een gevangenis in de kelder

In het voorjaar van 1971 plaatste Zimbardo een klein oproepje in de lokale krant. Hierin riep hij studenten op om voor 15 dollar per dag mee te doen aan een experiment dat één a twee weken zou duren. In totaal meldden zich 70 studenten, waaruit Zimbardo er 21 selecteerde. Deze verdeelde hij willekeurig over twee groepen: 11 ‘gevangenen’ en 10 ‘bewakers’. Zij zouden samen ‘gevangenisje spelen’ in een nagebouwde gevangenis in de kelder van de Stanford Universiteit.

Om het experiment zo realistisch mogelijk te maken, liet Zimbardo de gevangenen echt arresteren op straat. Ze werden geboeid en geblinddoekt afgevoerd, waarna ze werden uitgekleed, gefotografeerd en ontluisd. In niks meer dan een groot wit t-shirt met een nummer erop en een ketting om hun enkel, moesten de gevangenen vervolgens naar hun cel. Daar werden ze opgewacht door de bewakers, gekleed in uniformen en met gummiknuppels. Die hadden de opdracht gekregen de orde te bewaren, zonder geweld te gebruiken.

Onbeheerste huilbuien

Iedereen wist dat de gevangenis nep was, maar toch liep het al op de tweede dag uit de hand. De gevangenen kwamen in opstand tegen het onmenselijke regime van de bewakers en scheurden de nummers, waarmee ze aangesproken werden, van hun shirts. Daarop herstelden de bewakers de orde met een brandblusser en sloten de opstandelingen op in isoleercellen. Het werkte: de gevangenen verzetten zich vanaf dat moment niet meer.
Maar de bewakers verzonnen steeds absurdere opdrachten. Ze lieten de gevangenen met blote handen de wc’s schoonmaken, zware kisten versjouwen en andere gevangenen seksueel vernederen. Al na 36 uur moest Zimbardo de eerste gevangene met onbeheerste huilbuien laten gaan. Na vijf dagen overtuigde Zimbardo’s vriendin hem ervan de nepgevangenis op te doeken. Zelf wilde hij dat niet: hij was zelf overtuigd geraakt van zijn rol als gevangenisdirecteur.

Iedereen een potentiele beul

Hoe kan het dat 21 doodnormale jongens tot zulke wreedheden in staat waren? Kennelijk kan je persoonlijkheid niet voorspellen hoe je je zult gedragen als je in een onbekende situatie onder druk wordt gezet. “Iedere daad die ooit door een mens begaan is, hoe verschrikkelijk ook, kan door ieder van ons worden begaan, onder echte of vermeende druk van een bepaalde situatie”, schreef Zimbardo na afloop. Het maakt zeker niks goed, maar het maakt het misschien wel beter te begrijpen hoe Linndie tot haar gruweldaden in Abu Ghraib kwam.

Nieuws van Science Live