Nu in Science Live

Er is op dit moment geen onderzoek in Science Live. Het volgende onderzoek start zaterdag, 8 juli 2017 en heet:
Het verwerken van positieve reclame

Alle Science Live onderzoeken ›

Hieronder vind je een beroemd experiment uit de gedragswetenschappen:

02-milgram

Het Milgram-experiment

Een schokkend experiment met schokkende resultaten. Zo zou je het Milgram-experiment kort kunnen samenvatten. De resultaten van dit onderzoek komen nog altijd regelmatig terug in de media, maar vandaag de dag zou een dergelijk experiment nooit meer uitgevoerd mogen worden. Simpelweg omdat het te heftig is voor de proefpersonen.

In 1961 vroeg psycholoog Stanley Milgram zich af hoe het kon dat tijdens de Tweede Wereldoorlog mensen zulke wreedheden hadden begaan, simpelweg omdat hen dat werd opgedragen. In praktisch elke oorlog doen militairen en burgers elkaar de verschrikkelijkste dingen aan. Doen we dan zo makkelijk en gehoorzaam wat ons van bovenaf wordt opgedragen? Dat wilde Milgram wel eens onderzoeken in een simpele, zogenaamd onschuldige omgeving.

Elektrische stoel

Hij nodigde in totaal ruim duizend mannen uit om deel te nemen aan zijn experiment. Om de beurt kwamen ze langs in zijn laboratorium, waar ze kennismaakten met een collega-proefpersoon. Althans, dat dachten ze. In werkelijkheid was deze andere proefpersoon een acteur die was geïnstrueerd door Milgram. Milgram legde hen uit dat ze zouden meewerken aan een onderzoek naar het effect van straffen op de leerprestatie, waarbij één van hen de leraar zou zijn en de ander de leerling. Geheel ‘toevallig’ werd de echte proefpersoon de leraar, en de acteur de leerling.

In het bijzijn van de proefpersoon snoerde Milgram de acteur vast in een soort elektrische stoel, waarin hij alleen nog met zijn rechterhand een paar knopjes in kon drukken. De proefpersoon nam hij vervolgens mee naar een andere kamer van waaruit hij de acteur meerkeuzevragen moest stellen. Na elk fout gegeven antwoord moest de proefpersoon zijn medeproefpersoon een elektrische schok toedienen. Eerst van 15 Volt, maar dat liep steeds verder op, tot uiteindelijk 450 volt bereikt werd. Er was geen misverstand mogelijk over het effect van zo’n zware schok: op de meter stond bij 450 volt duidelijk ‘Gevaar: zware schok’ en ‘XXX’. Om de proefpersoon te overtuigen dat hij daadwerkelijk elektrische schokken zou toedienen aan zijn medeproefpersoon, kreeg hij zelf een lichte schok van 45 volt toegediend. Vanuit zijn kamertje kon de proefpersoon de leerling niet zien, maar wel horen hoe hij het uitschreeuwde van de pijn.

Voerde iedereen zomaar deze marteling uit, simpelweg omdat de onderzoeksleider hen daartoe de opdracht gaf? Tot Milgrams eigen verbazing wel. Goed, de meesten protesteerden wel enigszins en naarmate het voltage opliep werd er ook steeds meer nerveus geschuifeld, gezweet en hysterisch gelachen. Maar toch gehoorzaamde maar liefst tweederde van de mannen Milgram; zij lieten de spanning oplopen tot de maximale 450 volt. Gewoon omdat een autoritair persoon – de onderzoeksleider — hen dat opdroeg.

Ethische richtlijnen

Volgens Milgram toonde zijn experiment aan dat het gedrag van mensen niet verklaard kan worden door opgekropte woede of agressie, maar door hun relatie tot autoriteit. De meeste mensen vinden het erger om ongehoorzaam te zijn tegenover een persoon hoger in rang, dan om iets te doen waar ze zelf totaal niet achter staan. Toen Milgram zijn experiment herhaalde met meerdere uitvoerende proefpersonen, bleek het grote belang van dissidenten. Zodra er mensen zijn die tegen de leider in durven gaan, durven er meer ongehoorzaam te zijn. Geen wonder dat dictators hun politieke dissidenten altijd zo snel mogelijk uit te weg willen ruimen.

De Milgram-experimenten waren behoorlijk aangrijpend voor de proefpersonen. Iemand een dodelijke schok toedienen gaat je niet in de koude kleren zitten. Het Milgram-experiment heeft er dan ook toe geleid dat alle universiteiten ethische richtlijnen opstelden waar experimenten aan moeten voldoen. Daarin staat dat proefpersonen beschermd moeten worden tegen experimenten die hen geestelijk of lichamelijk kunnen schaden.

Nieuws van Science Live