Nu in Science Live

Er is op dit moment geen onderzoek in Science Live. Het volgende onderzoek start zaterdag, 8 juli 2017 en heet:
Het verwerken van positieve reclame

Alle Science Live onderzoeken ›

Hieronder vind je een beroemd experiment uit de gedragswetenschappen:

Skinners-box

De Box van Skinner

Bezitters van puppy’s lezen in alle hondenboekjes hetzelfde: goed gedrag van je pup moet je belonen en slecht gedrag bestraffen of negeren. De gedachte erachter is eenvoudig. Een pup wil graag beloond worden en zal daarom het gedrag dat tot die beloning leidde herhalen. Gedrag dat genegeerd of zelf bestraft wordt, levert de pup niks op, dus zal hij dat de volgende keer achterwege laten. Deze manier van gedrag sturen klinkt misschien logisch, toch is deze methode nog geen eeuw oud.

Leren met graankorrels

Tot 1930 gebruikten onderzoekers een labyrint om het gedrag van dieren te meten. In het midden van dat labyrint lag voedsel en de onderzoekers hielden bij hoe lang de rat er over deed om bij het voedsel te komen. De dieren bleken te leren: ze wisten het voedsel elke keer net iets sneller te vinden. Maar hoe ging dat leerproces precies in zijn werk? Het labyrint was te complex om nauwkeurig te kunnen vaststellen hoe de ratten tot hun prestatie kwamen.

Psycholoog Burrhus Frederic Skinner bedacht daarom in 1930 een ingenieuze methode om het leergedrag van dieren beter te kunnen onderzoeken. Hij ontwikkelde een experimenteerdoos die later als de Box van Skinner wereldberoemd zou worden. In de experimenteerdoos plaatste hij een hendel, waarvan automatisch werd bijgehouden wanneer deze ingedrukt werd. In de doos zette Skinner vervolgens een rat, die elke keer als hij de hendel indrukte een graankorrel kreeg.

In het begin had de rat het verband tussen de hendel en de graankorrel niet door. De graankorrels leken bij toeval zijn hok in te rollen. Maar naar verloop van tijd had de rat het door en drukte hij de hendel steeds vaker in. Skinner zag dat ook duidelijk in zijn metingen naar voren komen: de tijd tussen het indrukken van de hendel nam af.

Duif op een piano

De resultaten van zijn experimenteerdoos bracht Skinner tot een nieuwe theorie, die hij operant conditioneren noemde. Deze theorie stelt dat alle levende wezens spontaan gedrag vertonen. De kans dat het wezen dat gedrag herhaalt, ligt aan het gevolg dat dat gedrag heeft. En die gevolgen worden bepaald door de omgeving waarin het wezen verkeert. Gedrag dat wordt beloond, zal vaker terugkeren dan gedrag dat wordt bestraft.

Skinner gebruikte dit principe niet alleen om een rat een hendel te leren indrukken. Het lukt hem ook om een duif een melodietje op een piano te leren spelen. Elke nieuwe, correcte toon leverde de duif weer een extra beloning op, net zolang tot de hele melodie was aangeleerd.

Operant conditioneren werkt niet alleen bij dieren; ook menselijk gedrag kan op deze manier aangestuurd worden. Ouders en docenten doen dat bewust: kinderen die lief zijn en goed hun best doen krijgen lof, en stoute kindjes worden genegeerd of krijgen straf. Maar het effect werkt ook onbewust. Iemand die bijvoorbeeld als kind ooit is uitgelachen toen hij in de klas een vraag stelde, kan later erg bang zijn om in het openbaar te spreken. Gelukkig is er dan gedragstherapie, waarbij de therapeut operant conditioneren juist gebruikt om positieve associaties bij het openbaar spreken te ontwikkelen.

Nieuws van Science Live